اخبار و رویدادهای حوزه کتاب و کتابخوانی

لیلا قربانیان از اعضای کتابخانه عمومی شماره یک جهرم، طی مقاله ای نقش کتابخانه های عمومی و آموزشگاهی در گسترش فرهنگ مطالعه مورد بررسی و پژوهش قرار دادند. متن کامل این مقاله را در ادامه مطلب مشاهده کنید.

مقدمه
"ابونصر فارابی که آدم بی چیزی بود برای مطالعه کتاب ها شبها از نور چراغ پاسبانان محلی استفاده می کرد ، لینکن که در دوران کودکی سخت فقیر و بی پول بود کتاب را از دارندگان کتاب، آن چنان  گدایی می کرد  که افرادفقیر یک پول سیاه را از ثروتمندان گدایی می کردند.
در اهمیت کتاب همین بس که همه پیامبران کتاب داشتند ، وحتی آنان که با کتابی خاص مبعوث نبوده اند باز بر اساس کتب پیامبران پیشین رفتار نموده اند. "کتاب به منزله شاهرگ اجتماع است که از مسیر آن مهمترین مواد حیات روحی یعنی علم و دانش و کمال ، تا دورترین نقاط عالم به همه افراد بشر می رسد.

تعریف کتابخانه
كتابخانه نهادی اجتماعی است كه با گردآوری ، سازماندهی و نگهداری دانش مدون بشر امكان رشداندیشه ، شكوفایی استعداد و باروری ذهن خلاق انسان پویا وجستجوگر را فراهم می كند. باتوجه به گسترش روزافزون علوم و فنون در زمانها و مكانهای مختلف تنها كتابخانه است كه دسترسی آسان به انبوه دانش آدمی را میسر می سازد و تبادل افكار را به بار می آورد (نشریه کتابداری،1375،ص24)
در جهان كنونی كه به قول دی اچ لارنس نویسنده انگلیسی جهان دانش است و نه جهان تجربه، اگر شخص نتواند خود را با دانش روز هماهنگ نماید بزودی این تنها وسیله ارتباط با جهان را نیز از دست می دهد بویژه دانشجویان و دانش آموزان اگر توان بهره گیری از منابع دانش موجود را نداشته باشند به طور مضاعف زیان می بینند زیرا به هدف اصلی تحصیلات عالی كه رسیدن به نوعی اجتهاد است نخواهند رسید. پس همه افراد نیاز به استفاده از كتابخانه را دارند. نقش كتابخانه در زمان ما بسیار مهم و شایان توجه است و بجاست از منابع و خدمات آنها استفاده كامل به عمل آید. (صادقی ،فرنگیس.کتابخانه روزنه ای به دنیای دانش،1387)
 اهمیت کتابخانه
كتابخانه از آن جهت حائز اهمیت ویژه است كه گنجینه ای است از دانش های گوناگون و مكانی است برای انجام تحقیقات كه محققین در آن به مطالعات علمی و بررسی دانش موجود می پردازند. محتویات كتابخانه نه تنها وسیله دانش اندوزی است بلكه لذت بخش نیز هست. مطالعه، رایج ترین سرگرمی هاست و كتابخانه ها می توانند برای هر نوع سلیقه ای كتابی فراهم كنند. اهمیت كتابخانه از آن رو مورد تاكید است كه هیچ چیز نمی تواند جای محتویات كتابخانه ها را كه شامل كتاب و سایر مواد مكمل كتاب است بگیرد. چون مطالعه كتاب و دیگر رسانه های انتشاراتی، ایجاد علاقه و عادت به مطالعه، توسعه كتابخوانی و ارائه راه ها و مهارت های مطالعه و یادگیری، در بالابردن سطح آگاهی های یك جامعه و افراد آن نقش بسزایی دارد.
كشور ما علی رغم غنای فرهنگی و داشتن سابقه بسیار طولانی تمدن اسلامی، متاسفانه از نظر میزان مطالعه در سطح پایینی قرار دارد، و این در صورتی است كه امروزه یكی از شاخص های رشد ملی در هر كشوری توسعه كتاب و كتابخوانی است. بنابراین مطالعه و پژوهش صرفا پیشه ژرف اندیشان، عالمان و اساتید نیست. همه اقشار بویژه دانش آموزان و دانشجویان به نوعی سرگرم مطالعه و پژوهش هستند. البته مطالعه برای دانش آموزان یك وظیفه و شغل است به همین جهت می بایست برای پیشرفت در درس و نهایتا در آینده برای ایفای نقش در جامعه، به مطالعه بپردازند. مطالعه یك دانش آموز دو صورت دارد، یا به صورت مطالعه دروس تحصیلی در مدرسه و سپس در مراكز آموزش عالی و یا به صورت مطالعات دیگری است كه در كتابخانه، مراكز فرهنگی، انجمن های اسلامی و ... انجام می پذیرد. در هر دو صورت، مطالعه مستمر و منظم و هدفدار موجب پرورش نیروی فكری، زنده كردن قوه ابتكار، رشد عقلانی، استقلال فكری و بالابردن قوه استنباط می شود. انگیزه های مطالعه در افراد مختلف است. بررسی عملكرد مطالعاتی نشانگر این تفاوت است و نشان می دهد برخی با انگیزه افزایش معلومات فردی، برخی با انگیزه ارضای علایق هنری و فرهنگی، برخی با انگیزه ارضای نیازهای فكری، روحی و معنوی و برخی دیگر برای رفع نیاز اجتماعی به مطالعه روی می آورند. در انگیزه های مطالعاتی شخصی هم عوامل درونی (نیازها و علایق) و هم عوامل بیرونی (نیازهای اجتماعی) تاثیر دارند. شخص را نمی توان جدا از اجتماع در نظر گرفت هم چنانكه فشارهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در زندگی شخص اثرات مثبت یا منفی دارد، الگوی مطالعاتی او را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. اهداف و انگیزه های مطالعه علاوه بر عوامل درونی و بیرونی در فرهنگ های مختلف متفاوت است. برخی از عوامل یا زمینه هایی كه در مطالعه افراد تاثیر بسیزایی دارند عبارتند از: الف) ارضای نیازهای فكری، روحی و معنوی ب) ارضای میل شخصی پ) گذران اوقات فراغت ت) نیاز زندگی س) ارضای نیازهای اجتماعی ش) نیاز به رشد و ارتقای علمی در جامعه د) وظیفه تحصیلی و شغلی. اگر به كتاب و مطالعه آن به عنوان یك ضرورت و وظیفه نگاه كنیم و آ ن را در زندگی روزانه خود وارد نماییم، نه تنها برای ما لذت بخش و شادی آفرین است بلكه اطلاعات و آگاهی های ما را در سطح خوبی افزایش داده و همچنین در درس و تحصیل نیز ما را یاری می دهد.
ما بدون تحمل فشار ناشی از خواندنی های ناگهانی نزدیك امتحان، به آسانی به موفقیت های چشمگیری دست می یابیم. برای رسیدن به چنین آمادگی، باید مطالعه را به متن زندگی آورد و با تمرین، عادت به مطالعه را به مانند بسیاری از عادات دیگر كسب نمود. لازمه عادت به مطالعه لذت بخش كردن كار مطالعه است و لازمه لذت بردن از هر كاری مهارت داشتن در آن كار است. كتابخانه وسیله ای است كه شخص با آن قدم به دنیای كتاب گذاشته و از معارف آن بهره می گیرد. كتابخانه ها به طور رایگان و یا با مبالغی ناچیز خدمات باارزشی را ارائه می نمایند. به همین جهت عامل عمده ای در تشویق مردم به مطالعه بوده و هستند. پیدا كردن كتاب و دیگر انتشارات مورد نظر خواننده، تشویق و كمك به خوانندگان كم اطلاع، فراهم آوردن امكاناتی كه دستیابی خوانندگان به اطلاعات بیشتر را میسر می كند، ایجاد شرایط مناسب برای مطالعه در فضای كتابخانه از جمله خدمات با ارزشمند كتابخانه هاست. كتابخانه ها به طرق گوناگون، مطالعه و ارج نهادن به كتاب را تشویق می نمایند و كتابخانه های مدارس و كتابخانه های عمومی شهر در این زمینه دارای نقش برجسته تری هستند. برگزاری نمایشگاه ها، جشنواره ها و هفته كتاب در كشور ما هر چند اندك، ولی متداول است. هدف این نمایشگاه ها عبارتند از: -1 اطلاع رسانی از كتاب و تازه های انتشاراتی2. بالابردن سطح آگاهی جامعه كتابخوان. -3 ایجاد علاقه و تشویق به مطالعه و كتاب -4 افزایش میزان خرید كتاب از سوی مردم. با مراجعه به این نمایشگاه ها از آخرین انتشارات مطلع و كتب مورد نیاز خود را كه گاه كمیاب است خریداری كرده و از آخرین تحولات علمی و انتشاراتی بویژه در كشورهای دیگر اطلاعات خوبی به دست می آوریم. (فخرایی، سیروس،1379،ص32-45)
کتابخانه و سواد آموزی
کتابخانه ها در هر کشوری با هر درجه از توسعه نقش بسیار مهمی در سواد اموزی بر عهده دارند کتابخانه های عمومی نیز نقش بسزایی در پیشرفت نهضت کتابخوانی ایفا می کنند. در حقیقت این کتابخانه ها دنبا له رو سیاست های کتابخانه اموزشگاهی محسوب شده ومکمل برنامه هایی هستندکه در کتابخانه های اموزشگاهی شکل گرفته اند.
اولین کنفرانس بین المللی اموزش بزرگسالان در السینور 1949 اموزش بزرگسالان را اینگونه تعریف می کند تدارک اموزش مستمر  وسازمان یافته  برای تدارک جامعه  در حال یادگیری تا افراد جامعه بتواند در جهت تکامل وتعالی حدکت کنند ودر سرنوشت جامعه  خود را از لحاظ فرهنگی ،اجتماعی،اقتصادی وسیاسی تغییر ایجاد بکند. کتابخانه ها در هر کشوری با هر در جه از توسعه نقش بسیار مهمی درسواذ اموزی بر عهده دارند  کتابخانه های عمومی نیز نقش بسزایی در پیشرفت نهضت کتابخوانی  ایفا می کنند  در حقیقت این کتابخانه ها  دنباله رو سیاست های  کتابخانه اموزشگاهی محسوب شده  ومکمل برنا مه هایی هستند که در کتابخانه های اموزشگاهی  شکل گرفته اند کتابخانه های اموزشگاهی از این جهت که فرهنگ مطالعه  وخواندن وروحیه  جستوجوگری  وعلم اموزی  را پرورش وتولید می کنند مهم است و کتابخانه عمومی از این منظر که دسترسی عامه مردم را به اطلاعات و دانش فراهم می کند حائز اهمیت می باشد. اهداف تشکیل کتابخانه های عمومی در استانداردهای فدارسیون بین المللی موسسات و انجمن های کتابداری ایفلا-IFLA به قرار زیر است: تشویق به مطالعه در افراد اجتماع، حمایت از رشد فکری و آموزشی عامه، آشنا ساختن مردم با فرهنگ شفاهی و مکتوب کشور، دسترسی به همه انواع اطلاعات ودانش روز، فراهم ساختن امکانات آموزش سواد رایانه ای افراد و در نهایت حمایت و پشتیبانی از برنامه های سواد آموزی در جامعه.
بدون تردید، کتابداران بنا به دلایلی موجه ترین افراد برای آموزش سواد اطلاعاتی به شمار می روند. سازماندهی و اشاعه اطلاعات از فعالیتهای اصلی حرفه کتابداری است و در طول تاریخ، تجربه های سودمندی را در مورد منابع اطلاعاتی، ارزیابی منابع، سازماندهی و اشاعه اطلاعات و نیز در باره استفاده کنندگان، نیازها و رفتارهای آنان کسب کرده است. این تجربه ها اکنون به صورت دانش عمومی در اختیار کتابداران است.
بنابراین، آنها می دانند چه تحولاتی در محیط اطلاعاتی رخ داده و استفاده کنندگان به چه نیاز دارند. آنها بر اساس تجربه و پژوهش دریافته اند که چه کسانی به چه نوع آموزشی نیاز دارند و چه شیوه ها و ابزارهایی برای آموزش افراد مختلف مناسب تر است. بر اساس نظر کرایست ، شالوده نظری علم کتابداری، آموزش است. این آموزش نه تنها به زیر ساختهای ذهنی کاربران توجه دارد و بر دانش آنها می افزاید، بلکه به توانمندی آنها در کسب دانش نظر دارد. بر خلاف آموزش سنتی، در آموزش کتابداران آموزش بیننده و تعامل او با اطلاعات را مرکز توجه خود قرار می دهند. نگاهی به فعالیتها و برنامه های متنوع کتابخانه ها در توسعه سواد اطلاعاتی به خوبی نشان می دهد که حرفه کتابداری تا چه حد و چگونه در این زمینه اقدام کرده است. تعداد و حجم همایشهای برگزار شده و نیز گستره پژوهشهای کتابداران به ویژه در سالهای اخیر می تواند نشان دهنده رویکرد این حرفه نسبت به آموزش سواد اطلاعاتی باشد. از جمله این فعالیتها، تشکیل کمیته های سواد اطلاعاتی در انجمن های کتابداری و برگزاری همایشهای تخصصی در کشورهای مختلف می باشد. با افزایش تعاملات و ارتباطات جهانی و شکل گیری جوامع اطلاعاتی و تداوم فرایند جهانی شدن، اطلاعات و اطلاع رسانی جایگاه ویژه ای پیدا می کند. کتابخانه ها و مراکز اطلاعاتی از جمله نخستین نهادها و مراکزی هستند که به طور مستقیم به گردآوری، سازماندهی و اشاعه اطلاعات در اشکال مختلف پرداخته و با تغییرات زمان خود را سازگار نموده اند و اکنون در عصر اطلاعات و عرصه جهانی شدن وظیفه سنگینی را بر دوش داشته و در تعامل با این پدیده جهانی در مقابل فرصتها و چالشهای ویژه ای قرار گرفته اند و در بررسی تعامل کتابخانه ها و مراکز اطلاعاتی با سوادآموزی در عصر جهانی شدن فرصتها، زمینه های فعالیت و چالشهای احتمالی وجود دارد که باید آنها را با هم در نظر گرفت تا بتوان تصویری روشن از جایگاه کتابخانه ها و مراکز اطلاعاتی در فرایند سوادآموزی در عصر جهانی شدن ارائه داد.
فرصتها و زمینه های فعالیت عبارتند از:
1. ایجاد دسترسی به اطلاعات،
۲. سواد آموزی،
۳. مشارکت در ریشه کن کردن فقر و توسعه پایدار،
۴. توسعه آزادی اندیشه و بیان،
۵. حفظ هویت و تنوع فرهنگی به موازات همگن سازی فرهنگی
۶. اعتلای تفاهم بین المللی و ارتقای همکاریهای جهانی.
▪ چالشها نیز عبارتند از:
۱. مسائل مالی.
۲. مسایل اموزشی.
۳.استاندارد سازیومسایل تبادل اطلاعات.
۴. مسائل زبانی
در اینجا بد نیست که به پروژه سواد آموزی گوگل اشاره ای داشته باشیم. پروژه جدید گوگل، به معلمان، سازمانها و کسانی که به سواد آموزی علاقه مند هستند این امکان را می دهد تا از اینترنت برای دریافت و ارائه اطلاعات استفاده کنند. با این محصول جدید گوگل، تمام سازمانهایی که به نحوی در سواد آموزی در نقاط مختلف دنیا فعالیت می کنند، می توانند با یکدیگر در ارتباط باشند.کاربران از این پس قادر خواهند بود که به کتاب های دیجیتالی و مقاله های علمی دسترسی داشته باشند و اطلاعات و دانش خود را از طریق وبلاگها، گروه های اینترنتی و ویدئو با دیگران تقسیم کنند.این پروژه توسط گوگل و با همکاری برنامه سواد آموزی نمایشگاه فرانکفورت(LitCam) و یونسکو ارائه شده است.
نقش کتابخانه در اموزش بزرگسالان
در عصر حاضر مفهوم سواد تا حدودی تغییر کرده است. پیشرفت روزافزون در عرصه محمل های اطلاعاتی و فناوری های مربوط به سواد اطلاعاتی به عنوان بخشی از ضروریات و نیازهای اجتماعی بشر در آمده است. از آنجایی که کتابخانه ها و مراکز اطلاعاتی از پیشگامان عرصه اطلاعات و ارتباطات به حساب می آیند بنابراین می توانند آموزش سواد اطلاعاتی را به نحو احسن انجام داده و افراد را در استفاده از اطلاعات و کسب دانش مورد نیاز یاری کنند. در این راستا تهیه استانداردهای سواد اطلاعاتی و برگزاری دوره های مناسب و ارائه گواهینامه های سواد اطلاعاتی می تواند افراد را در ارتباطات علمی و اجتماعی در فرایند جهانی شدن به مهارتهای لازم تجهیز نماید. با توجه به اینکه سواد اطلاعاتی یکی از مولفه های ایجاد فاصله بین جوامع توسعه یافته و در حال توسعه می باشد. لذا، کتابخانه ها می توانند در جبران این نقیصه فعالانه وارد شوند.
اهمیت کتابخانه ها در خدمت به آموزش بزرگسالان نمی تواند اغراق آمیز باشد.کتابخانه ها به عنوان یکی از موسساتی که در پیشرفت سواد و آموزش در جامعه نقش دارند مورد احترام می باشند. به نظر می رسد کتابخانه به صورت ضروری لازم است تا در هرسیستم آموزش رسمی و در ارتباط با نیاز بزرگسالان و تشویق آنها در آموزش بصورت پایه یا در سطح آموزش عالی نقش داشته باشند. در اینجا ، نقش کتابخانه به عنوان یکی از آن خدمات ضروری و معین در اصول ، فعالیتها و اعمال آموزش سواد با ارجاع خاص برای آموزشگر بزرگسال مورد بررسی قرار گرفته است.
آموزش به عنوان یک پیچیدگی در فرآیندهای اجتماعی در نیاز به دانش و تجربه به صورت رسمی یا به صورت دیگری تعریف شده است . در اینجا یک بزرگسال به کسی گفته می شود که پنجاه سال یا بیشتر سن داشته باشد که مسوول خود و دیگران می باشد و کسی است که شاید احساس از دست دادن دیدگاه قرار گرفتن در آموزش رسمی آموزشگاهی می نماید بدلیل مشکلات مالی یا عوامل دیگر یا این احساس که او بعد از گذشت یک یا دو یا سه سال دچار افت تحصیلی شده است .
منظور از آموزش بزرگسال استمرار آموزش بزرگسال می باشد. بنابراین موارد زیر قابل تشخیص است:
۱.حالتی از سواد که ممکن است به آن دسترسی پیدا کنند و استمرار داشته باشد.
۲.بزرگسال ممکن است به صورت مداوم دانش و مهارتهایش را بهبودی بخشد.
۳. این شخص توانایی دارد تا عینا زندگی در اجتماع ، سیاست و سیستم های اقتصادی را تجربه نماید.
۴.این بزرگسال ممکن است نسبت به میراث فرهنگی شهروندی و ارزشهای اجتماعی و بنابراین پذیرش تغییر نقش در زندگی بزرگسالی آگاهی پیدا کرده باشد.
۵. این شخص ممکن است شخصیتش را تکامل ببخشد و توانایی بالقوه اش را نیز تکامل بخشد و شاخه ای از ادراک و علاقه و مهارتهایش را توسعه دهد .
کتابخانه شخص را قادر می سازد تا یک حالت روحانی و معنوی بدست آورد و فعالیت تفریحی را در مطالعه القا کند بنابراین مطالعه اثر متقابلی روی ثروت جامعه و حصول دانش دارد. کتابخانه می تواند آموزش بزرگسال را پس از تحصیل توسعه دهد. بخشی از ماموریت کتابخانه به آموزش بزرگسالان اختصاص دارد.
از جمله مهمترین نهادها، وزارتخانه ها و سازمانهای دولتی و غیر دولتی مسوول آموزش بزرگسالان در جمهوری اسلامی ایران، می توان به سازمان نهضت سواد آموزی (O.M.L) وزارت جهاد کشاورزی و بسیج اشاره نمود. با توجه به نقش قاطع سازمان نهضت سواد آموزی در آموزش بزرگسالان در سال ۱۹۸۷(۱۳۶۶) شورای پشتیبانی آموزشی تحت ریاست رئیس شورا به تشکیل جلساتی جهت طراحی و تصویب استراتژیها و یافتن راه حلهای علمی جهت مبارزه با بی سوادی تشکیل یافت.
بر این اساس از جمله مهمترین برنامه ریزی های آموزشی که در حوزه آموزش بزرگسالان صورت گرفته می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
۱.تغییر ساختار دوره های آموزش حضوری به آموزش مکاتبهای و نیمه حضوری
۲.برطرف نمودن بیسوادی در افراد رده های سنی ۴۰-۱۰ سال.
۳. تحکیم و تثبیت مهارتهای سوادآموزان و نوسوادان در جهت جلوگیری از بازگشت آنان به دوره بیسوادی
۴. ثبت نام کودکان در مدارس رسمی
۵. اعمال محدودیتهایی در هدایت افراد بیسواد و کم سواد رده های سنی زیر ۴۰ سال به کلاسهای سوادآموزی
۶. استفاده از منابع عمومی و خصوصی جهت مبارزه با بیسوادی من جمله رسانه های جمعی مانند رادیو، تلویزیون و نشریات.
▪ ازجمله مهمترین راهبردهای آموزشی آموزش بزرگسالان طی برنامه ۵ ساله اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
۱.تعیین و تعریف سطح آموزش در جامعه و توسعه کشور، تعیین و تعریف مسئولیتهای مکمل دولت و مردم درآموزش و ارتقای انگیزه های ملی جهت برقراری مشارکت و همکاریهای مردمی
۲.تاکید برآموزشهای عملی، علمی و فنی و حرفه ای در چارچوب برنامه های جاری آموزشی
۳. تلاش درجهت کسب اطمینان از همکاری سازمانهای مربوطه به منظور اصلاح قوانین و مقررات موجود درجهت برخورداری همگانی از تسهیلات اجتماعی من جمله قانون ممنوعیت کار ویژه کودکان رده های سنی ۶ تا ۱۰ سال
۴.تاکید برانسجام و تقویت روشهای آموزشی جهت جلوگیری از بیسوادی و اولویت دادن به نو آوری و اتخاذ روشهای مناسب جهت یادگیری موثر و قابل کاربرد برای افراد شاغل ازجمله مهمترین راهبردهای آموزشی آموزش بزرگسالان طی برنامه ۵ ساله دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
۱. توسعه وتشویق آموزش بزرگسالان زیر رده سنی ۴۰ سال به واسطه اتخاذ متدهای مدرن آموزشی
۲. توسعه آموزش مکمل بزرگسالان
(رضایی خاجکی،فاطمه.روزنامه مردم سالاری،1387)
 نقش کتابدار
 امروزه بسیاری از مشکلات مانبود  چرخه مناسب توزیع کتاب ومشکلات اخذ مجوزاز مراجع ذی صلاح،گرانی کاغذ ونبود حمایت های لازم در چاپ کتاب است.
 از جمله عوامل مهم در کتابخانه برای هدایت و راهنمایی دانش آموزان وجود کتابدار متخصص و یا معلم و مربی است که با ایجاد هماهنگی بین کتابخانه و برنامه های آموزشی مدرسه موجبات ذوق و علاقه دانش آموزان به مطالعه و تحصیل را تقویت می کنند ، کتابدار مانند مهندسی است که عمل تفکرسازی را انجام می دهد . از جمله وظایف کتابداران می توان به طراحی و برنامه ریزی برای کتابخانه ، تهیه مواد و مجموعه مناسب برای آن ، تشویق و راهنمایی دانش آموزان و فعال نمودن کتابخانه را  با استفاده از درگیر نمودن دانش آموزان در استفاده از کتب موجود  نام برد.
 پیشرفت هایی که در فنآوری ارتباطی صورت گرفته، کتابخانه ها را از حالت خودمداری خارج کرده و به سمت شبکه های کتابخانه ای و اطلاعاتی سوق داده است. در این محیط دسترسی بی واسطه کاربران به اطلاعات راحت تر شده است و ممکن است نقش کتابداران متخصص را با چالش روبرو کند؛ اما کتابداران متخصص می توانند با آموزش کاربران در دستیابی به اطلاعات، نقش مؤثرتری در عصر اطلاعات داشته باشند فرهنگ مطالعه رادرجامعه نهادینه کنیم که بسترهای تهیه وتوزیع مناسب ودسترسی اسان به کتاب را برای مردم فراهم کنیم.
یکی از راههای مهم توسعه فرهنگی،اقتصادی،اجتماعی سیاسی توجه به مسئله کتاب وکتابخوانی وترویج ان به نوجوانان وجوانان است طبق امار رسمی سرانه مطالعه هر فرد ایرانی به میانگین در طول روز یک دقیقه است. این در حالی است که هر ایرانی هر ساله730ریال وروزانه فقط2ریال صرف خرید کتاب می کند.با توجه به اهمیت کتاب وکتاب خوانی عواملی مثل حمایت از چاپ ونشر ،ارائه کتاب مناسب،افزایش سهمیه شمارگان،برای ناشران،تجهیز کتابخانه های موجودو فرهنگسازی صحیح در خانواده ها از جمله عواملی است که موجب ارتقای فرهنگ کتابخانی در جامعه می شود
یک نظریه کارشناسی می گویدکه هرگاه ضرورت کتابخوانی واهمیت ان برای همگان تبیین وتفسیر شود دران صورت هیچ گاه ودر هیچ محلی نباید انسانی رایافت که با مطالعه بیگانه باشد که نقش محوری وکلیدی کتاب در ان نادیده انگاشته شودحتی با داشتن گرفتاری های متعدد زندگی نباید از کتابخوانی دست برداشت در کنار این مسائل باید به این موضوع توجه کردکه مقوله کتاب وکتاب خوانی باید از نگاه ملی بر خوردار باشدو عزم و اراده و همت جدی مسئولان دستگا ه های ذی صلاح فرهنگی  برای ارتقای سطح فرهنگ مطالعه وگسترش کتابخانه های عمومی نیز وجود داشته باشد. (نشریه کتابداری،1379،ص15-20)
هر فرد به عنوان عضوی از اجتماع برای تامین نیازهای اطلاعاتی ومطا لعاتی خود باید چاره ای ای بیاندیشد وكسی كه توانایی كسب اطلاعات را نداشته باشد در مسیر حركت خود دراجتماع بامشكلات بسیاری روبرواست و برای بر طرف نمودن این نیاز به راههای مختلفی متوصل گشته و بسته به نوع نیاز اطلاعاتی وجایگاه اجتماعی ، شغلی و محل زندگی خود ، برای رفع نیاز خوداقدام می نماید و در این راه از روش هایی ‌تعامل با دیگر افراد جامعه ، مطالعه روزنامه ها ومجله های مرتبط ، استفاده از اینترنت وغیره استفاده می كند.  وکتابخانه  وظیفه دارد كه در تمام رشته های مختلف علوم ، فنون ، فرهنگ ، هنر و كلیه معارف بشری ،  ، برای عموم افراد جامعه( بینا و نابینا) مجلات و نشریات سودمند وجدیدراجمع آوری كرده و در اختیار مردم بگذارد همه كس حق استفاده از كتابخانه های عمومی را دارند به همین جهت برای این نوع كتابخانه ها  باید مكانی مناسب ودرخوراستفاده همگان تدارك ببینند (شکویی،علی،1364،15-30)
 طبیعی است كه وقتی می خواهیم توسعه كتاب و كتابخوانی داشته باشیم باید مراكز و مكان هایی داشته باشیم  كه بتواند كتاب را در اختیار مردم قرار دهد، چراكه شاید خرید كتاب برای همه اقشار كار مشكلی باشد. ممكن است تهیه كتاب و به دنبال كتاب های تازه رفتن با وقت و یا اقتصاد مردم همخوانی نداشته باشد ، لذا وجود كتابخانه های عمومی متعدد می تواند كمك بزرگی برای بحث كتابخوانی باشد، ضمن اینكه كتابخانه ها مراكزی دلنشین و زیبا هستند كه نخبگان جامعه و علاقمندان به مطالعه را در خود جمع می كنند.
کتابخانه می تواند:
نقش اساسی در توسعه عادت به مطالعه داشته باشد. زیرا همچون پناهگاه امن اجتماعی، در محیطی سالم، محتوای منابع و اطلاعات مورد نیاز را به صورت نظام مند در اختیار جامعه قرار داده و با الگوسازی، عادت مطالعه را در سطح جامعه توسعه می دهد. توسعه کمی و کیفی کتابخانه ها، بویژه کتابخانه هایی که در سطح گسترده ای با جامعه در ارتباطند در توسعه عادت به مطالعه نقش بسزایی ایفا می کند.
کتابخانه های عمومی را از مظاهر دموکراسی در دنیای جدید دانسته اند. چرا که در حقیقت پایه های دموکراسی بر آزادی بیان و اندیشه نهاده شده است، و کتابخانه های عمومی نهادی است که با کمک به رشد و شکوفایی اندیشه افراد جامعه به آنها کمک می کند تا با دانش و احاطه بیشتری عقاید خود را ابراز کنند. کتابخانه عمومی این فرصت را برای همه افراد جامعه فراهم می کند که به شکلی فعال در امور فرهنگی و اجتماعی جامعه خود دخالت داشته و در فرایندهای فرهنگی جامعه نقش مؤثری ایفا کنند. همانطور که در آخرین رهنمودهای ایفلا برای کتابخانه های عمومی آمده است: نقش مهم کتابخانه عمومی ایجاد تمرکز بر رشد فرهنگی و هنری در جامعه است. در بیانیه یونسکو نیز از کتابخانه های عمومی به عنوان بزرگراهی برای رشد فرهنگی افراد و گروه های اجتماعی نام برده شده و از رسالت های مهم کتابخانه های عمومی ارتقای آگاهی افراد از میراث فرهنگی و نیز حمایت از گفتگوهای فرهنگی و تنوع فرهنگی ذکر شده است.
از دیگر اهداف کتابخانه های عمومی حمایت از سوادآموزی بزرگسالان می باشد. چرا که سوادآموزی کلید دستیابی به تحصیلات، دانش، و نیز استفاده از کتابخانه ها و خدمات اطلاعاتی است
(کوه پیما، محمد رضا.نقش کتابخانه عمومی در تقویت فرهنگ مطالعه،1385)
 کتابخانه آموزشگاهی
 کتابخانه ی آموزشگاهی  مجموعه ای  است سازمان یافته از مواد چاپی و غیر چاپی ، که در مدرسه و در یک فضای مشخص  برای دانش آموزان و معلمان ایجاد می شود تا پاسخگوی نیازهای آموزشی اطلاعاتی ، تحقیقاتی ، تفریحی و فردی دانش آموزان ومعلمان باشد . هدف اصلی از هر کتابخانه مشارکت در دست یابی به اهدافی است که آموزش و پرورش تعیین کرده است .
ازمنابع مورد نیاز دانش آموزان کتابخانه های آموزشگاهی می باشد،چرا که در جامعه اطلاعاتی و عصر اطلاعات، دستیابی و نیل به سواد اطلاعاتی امری ضروری و حیاتی است. نیاز دانش آموزان برای دستیابی  به منابع موثق و معتبر و کارآمد بر همگان مبرهن و آشکار است. پرورش قوه تفکر و خلاقیت نیز در نوجوانان تنها از طریق کلاس و انجام تکالیف یا موفقیت در امتحانات و آزمونها میسر نمی شود  ، بلکه نیاز دارند که به عمق هر مسئله بیندیشندو این چیزی بیشتر از کتاب ودرس و مدرسه را می طلبد  .در این راه کتابخانه ها در پرورش و رشد فردی ، اجتماعی ،علمی و فرهنگی کودکان و نوجوانان نقش و اهمیت بسیار دارند . وجود کتابخانه در هر مدرسه یک ضرورت است چرا که کتابخانه ها وسیله ای برای تقویت خواندن ، ترویج سواد و بالا رفتن فرهنگ محسوب می شوند در نگرش نظام یافته به آموزش و پرورش کتابخانه از جمله نیازهای اساسی است و در صورت حذف یا عملکرد ضعیف آن آموخته های دانش آموزان گسترش نمی یابد و منحصر به یادگیری های کتب درسی می شود .مقاله حاضر به منظور شناخت بهتر کتابخانه های آموزشگاهی ارائه شده است . که در آن به اهمیت مطالعه و نقش کتابخانه ها در این راه و منابع مورد نیاز  کتابخانه در مدرسه، تاریخچه کتابخانه های مدارس و مشکلات موجود بر سر راه این کتابخانه ها با استفاده از تحقیقات پیشین محققان اشاره شده است ، باشد که تلنگری هرچند کوچک باشد که متولیان امر آموزش و پرورش را متوجه اهمیت  کتابخانه های آموزشگاهی نماید .
نظام آموزش وپرورش در کشورهای جنوب واز جمله کشور ما نظامی غیر پویا وتک محور است نظام تک محور نظامی است که بر اساس یک کتاب ویک جزوه درسی شکل میگرد ومعلم ودانش اموز خود را از هر گونه  مراجعه به دیگر منابع اطلاعاتی بی نیاز می داند نظامی که ساختار متون درسی ان  درون زا نیست وهمین باعث می  شود که دانش اموز از خواندن ان احساس لذت نکند واز ادامه راه باز بماند در این نظام نگاه دانش اموز وحتی دانشجو از خواندن رفع تکلیف است. در نظام مدارس نگرش به کتاب ومراجعه به ان با انگیزه وظیفه مندی انجام می شود. درچنین نظامی نهادی به نام کتابخانه اموزشگاهی وشخصی به نام کتابدار که مسوولیت اموزش را داشته باشد شکل خواهد گرفت. بدین ترتیب هر گاه هم شالوده خواندن قبلا در خانواده شکل گرفته باشد خواندن تداوم نمی یابد به دلیل عدم پویایی نظام اموزشی  موانع جدی هم بر سر راه این تداوم خواندن ایجاد می شود زیرا در چنین نظامی معلم ودانش اموز  محور باشد وکتاب درسی نقطه شروع فعالیت اموزشی معلم ودانش اموز  تلقی می شود وهیچ فعالیت اموزش وپرورشی بدون بهره گیری از سایر منابع دانش بشری امکان پذیر نمی باشد.    
کتابخانه آموزشگاهی باید مانند اهرمی کار را برای پیشرفت آموزش و پرورش  ساده کند یعنی باید در گسترش علم و معلومات دانش آموزان مؤثر  باشد  و بتواند تقویت کننده و مکمل مواد آموزشی باشد  ، کتابخانه می تواند در گذران اوقات فراغت و پروراندن نیروی تخیل دانش آموزان ، رشد و توسعه ذهنی کودکان و نوجوانان و آماده سازی آنها برای پژوهش  و مطالعه نقشی مهم و مؤثر ایفا کند . با توجه به آنچه که گفته شد در می یابیم که کتابخانه آموزشگاهی از اهداف آموزش است . "هدف مستمر کتابخانه در مدرسه تشویق و توانمند کردن دانش آموزان برای رسیدن به حد اکثر دانایی و توانایی است در واقع دانش آموز در کتابخانه یاد گرفتن را یاد می گیرد "   بنابراین کتابخانه هم در پر کردن اوقات فراغت و هم در ایجاد عادت به مطالعه ، افزایش دانش و تکمیل مواد آموزشی دانش آموزان را یاری می کند .
پیشرفت هایی که در فنآوری ارتباطی صورت گرفته، کتابخانه ها را از حالت خودمداری خارج کرده و به سمت شبکه های کتابخانه ای و اطلاعاتی سوق داده است. در این محیط دسترسی بی واسطه کاربران به اطلاعات راحت تر شده است و ممکن است نقش کتابداران متخصص را با چالش روبرو کند؛ اما کتابداران متخصص می توانند با آموزش کاربران در
دستیابی به اطلاعات، نقش مؤثرتری در عصر اطلاعات داشته باشند.(دهقان،علی.کتابخانه عمومی شهر ابپخش،1385)
محیط  و فضای کتابخانه
 فضای کتابخانه و تجهیزات آن در برنامه های کتابخانه مؤثرند ، کتابخانه باید فضایی صمیمی و جوی دوستانه داشته باشد تا دانش آموزان و معلمان  در آن احساس آرامش کنند . کتابخانه آموزشگاهی باید  محلی برای امانت دادن ، مخزن ، مطالعه عمومی ، محل مطالعه معلمان ، محلی برای قراردادن مواد و تجهیزات کتابخانه و ...... را داشته باشد از نور کافی ، وسایل گرمایشی و سرمایشی  برخوردار و در معرض دید دانش آموزان باشد . تجهیزات کتابخانه شامل میز  و صندلی ، انواع قفسه ها ، برگه دان ، ویدئو و تلویزیون ، و ...... می باشد . بلندی میز  و صندلی ها باید متناسب با قد و اندازه مطالعه کنندگان باشد .
مجموعه کتابخانه
 مجموعه کتابخانه در راهنمایی و شکل دادن به اندیشه و شخصیت دانش آموزان  بیشترین تأثیر را می گذارد . مجموعه باید متناسب با نیازها و علائق دانش آموزان و آموزشگاه باشد ، چرا که می تواند بسیاری از نیازها ی گوناگون و متنوع دانش آموزان را برطرف و آنها را هدایت و شکوفا کند . مواد کتابخانه های مدارس به دو بخش کلی چاپی و غیر چاپی تقسیم می شود . مواد چاپی شامل انواع کتاب های داستانی و غیر داستانی ، مرجع و نشریات و مواد غیر چاپی شامل انواع نوارهای کاست ، نوارهای ویدئویی و..... می باشند . در مورد تعداد کتاب های موجود در کتابخانه نظریه های مختلفی وجود دارد ، که بهترین و مناسب ترین آن بیست نسخه برای هر دانش آموز است . اما حداقل برای هر دانش آموز باید یک کتاب برای امانت موجود باشد . برای مقاطع راهنمایی و متوسطه وجود بخش مرجع الزامی است
 گسترش مطالعه
تشکیلات و رونق این کتابخانه ها نیز در مجموع آنچه هست مناسب با شان فرهنگی مردم ما نیست و حق آن است که، کوشش های جدی و بررسی های پردامنه به منظورطرح مسائل این نوع کتابخانه و جایگاه مطلوب آن، فراگیر شود.توجهی که اکنون از سوی نهاد  کتابخانه های عمومی  کشور حاصل شده، موجب خوشوقتی و مایه امیدواری است.
اهل نظرمی دانند که از عوامل شرافت هر شهر و کشور، حضور بارز و فعال و سازنده کتابخانه های آن است.معمولا، انسانهای سالم و خودشکوفا ، وقت خویش رابا نا آگاهی هدر نمی دهند. این گونه افراد دراتوبوس، تاکسی و حتی صف انتظار بانکها، روزنامه یا کتابی را مطالعه می کنند.
درکشور ما، پژوهشهای علمی ویافته های مبتنی بر واقعیات کتابخانه های عمومی و مسائل مربوط به آن یکسره خالی است و باید که اندیشمندان با عنایت به معیارهای درست پژوهش، راه ترقی و تکامل این کتابخانه ها را در همه ابعاد مطرح سازند و مواردی را که نقصانهایی در وضعیت موجود کتابخانه های عمومی است، محققانه روشن سازند.
کتابخانه عمومی
کتابخانه های عمومی اگر جایگاه واقعی خود را بیابند، جامعه مخاطب آنها از حیث تاریخی و اجتماعی در مکانی از بلوغ و قدرت گزینش قرار می گیرد که به عنوان پشتیبان امر تحقیقات در کشور و ضمانتی مطمئن برای سلامت جامعه باشد و شبیه قلب نیرومندی عمل کند که خون حیات بخش آموختن و یادگیری را به تمام پیکره اجتماع برساند.
کتابخانه عمومی، مکانی است که فعالیت خود را به این اصل متمرکز ساخته که خدماتش را با زندگی روزمره مردم بخصوص قشر جوان درآمیزد،مشکلاتشان را حل کرده،استعدادهایشان را بپروراند و با هدف معنوی و اخلاقی که دارد آنان را از گرایشهای نامناسب بسوی سرگرمیها و خواسته های نامطلوب، باز دارد.
ایجاد و توسعه کتابخانه های عمومی در همه شهرها و روستاها، از جمله وظایف اساسی دولتهاست. تامین مخارج آن باید در بودجه عمومی منظور شود و موجباتی فراهم شود تا هر کس بتواند از موهبت مطالعه، بهره گیرد و بر علم ودانسته های خویش بیفزاید.یک برنامه وسیع و سالم کتابخانه ها می تواند به رشد و گسترش ارزشهای اخلاقی و بهداشت روانی جامعه و جذب بیشتر مردم به امر مطالعه، کمک موثری بکند، گروههای سرگردان را از ارتکاب به بزهکاریها و تبهکاریها بازدارد.
توسعه زنجیره کتابخانه های عمومی در هر گوشه و کنار کشور همراه با فراهم سازی زمینه لازم برای همگانی کردن کتابخوانی و معرفی کتابهای خوب از امهات اقداماتی است که باید مورد توجه قرار گیرد تا با پیوند دادن آثار گذشتگان به آیندگان و تقویت اندیشه های نو، منبع عظیمی از علم و معرفت را فراهم سازد.
آنچه صرفنظر از توجه کمی و کیفی به مجموعه کتابخانه و تامین هزینه های لازم برای اداره آن اهمیت دارد نقش کتابدار در کتابخانه های عمومی است که امری بسیار مهم و بسیار حساس است.اگر کتابداران از حیث علم کتابداری و اخلاق انسانی رشد کاملی داشته باشند،بدون تردید همچون معلمان و استادان جامعه که معماران نسلهای آینده به شمار می روند در جلب و جذب مردم به استفاده از کتابخانه و افزایش بار معلوماتی و تربیتی آنان فوق العاده تاثیرگذار خواهند بود و می توانند با پروراندن صفاتی شایسته از قبیل مردم دوستی و  کنجکاوی   و با کسب معلومات کافی از کتابها، راهنما و رابط میان آنان و کتاب باشند.
 چنانچه كتابخانه را مجموعه ای سازمان یافته برای استفاده دانش پژوهان تعریف كنیم شرط اساسی استفاده بهتر و بیشتر، دسترسی به مواد‌آن است . دسترس پذیری شاخص بسیار مهم برای عملكرد كتابخانه است. چون قضاوت استفاده كنندگان براساس میزان دستیابی آنان به منابع مورد نظرشان می باشد به عقیده برخی نقش كتابخانه در صورتی می تواند سازنده و تعیین كننده باشد كه گنجینه آن به روی همه پژوهندگان دانش باز بوده تا بدین ترتیب امكان بهره گیری از دانش بشری و درخشش استعدادهای ذهنی ذخیره شده برای همگان فراهم آید. كتابخانه ها از هر نوع كه باشند همه در متن اجتماع، خدمتگزار مردم هستند و در روشنگری و توسعه فكری توده اجتماع نقش بسزائی دارند. اما این نقش با حفاظت از منابع كتابخانه و حفظ امنیت كتابخانه پایدار خواهد ماند.
سیستم کتابخانه
دسترسی آزاد به كتاب هایی كه بر حسب موضوع دركنار یكدیگر در قفسه ها قرار گرفته اند موثر ترین و ساده ترین راه استفاده از مجموعه یك كتابخانه است. این روش كه در برخی كتابخانه ها به كار می رود، شیوه ای مناسب برای بازیابی سریع كتاب در یك مجموعه كوچك است.
در فرهنگ فشرده كتابداری و اطلاع رسانی اثراستلا كینان‌ اصطلاح قفسه باز اینگونه تعریف شده است: «كتابخانه یا مراكز اطلاع رسانی كه مراجعان آن می توانند منابع خود را راساً از قفسه ها بردارند.»
پس در كتابخانه هایی كه به شیوه قفسه باز اداره می شوند كتابها به سادگی در دسترس مراجعان قرار می گیرند و جستجو در میان قفسه ها برای استفاده كنندگان به سهولت امكان پذیر است. اما این روش در همه كتابخانه‌ها مرسوم نیست و هنوز كتابخانه هایی هستند كه به شیوه قفسه بسته اداره می شوند.
ارائه خدمات در نظام قفسه بسته مراجعان را ملزم می نماید كه كتاب های مورد نظرشان را با استفاده از برگه دان و یا فهرست رایانه ای انتخاب نمایند. آنها بایستی مشخصات كامل كتاب و شماره راهنمای آنرا حداقل یكی از اطلاعات كتابشناختی (عنوان، موضوع، پدیدآور) را بعد از یادداشت، به كتابدار ارائه نموده و منتظر بمانند تا وی كتابها را بازیابی و سپس در اختیارشان قرار دهد. در واقع كتابدار رابط بین قفسه های كتاب و مراجعان است.(جمالی،فیض الله.نگاهی به سیستم امنیت در کتابخانه ها،1384)
کتابخانه های آموزشگاهی  در جهان
پیشینه کتابخانه های آموزشگاهی در غرب به اواسط قرن 19 یا اوایل قرن 20 در کشور هایی چون کانادا،ژاپن،انگلستان و ایالت متحده و کشورهای شمال اروپا باز می گردد. اهداف اولیه کتابخانه های آموزشگاهی فراهم آوردن مواد کمک آموزشی و ترغیب کتابخوانی بود.
گسترش همه جانبه کتابخانه های آموزشگاهی در بسیاری از کشورها پس از جنگ جهانی دوم رخ داد.
تقریبا در همه کشورها،کتابخانه های آموزشگاهی نخست در دوره های متوسطه شکل گرفت و سپس به تدریج به مقاطع پایین تر تحصیلی راه یافت.
در پی تحولات بنیانی در اهداف آموزشی،کانون توجه نظام نوین آموزشی را دانش آموز،به عنوان عامل یاد گیرنده و فرایند یادگیری تشکیل می داد که در آن بر یادگیری خود مدار و و آموزش فردی تاکید می شد.
این تحولات سبب نگرش جدید به کتابخانه های آموزشگاهی گردید. در این نوع کتابخانه ها انتظار می رفت که منابع متنوعی متناسب با نیازهای متفاوت دانش آموزان وجود داشته باشد و می بایست فرصت های یادگیری و پژوهشی و تفکر خلاق را پدید آورد،این امر سبب گردید که کتابخانه آموزشگاهی به مرکز فرآیند آموزشی تبدیل گردد.
وضع موجود کتابخانه های آموزشگاهی
کتابخانه های مدارس در ایران
پشینه درخشان کتابخانه های مدرسه ای و آموزشی در ایران هرگز در دوره های بعد تکرار نشد. در دوره پهلوی دوم پست سازمانی کتابدار در مسئولیت های مدارس بارها دستخوش تحول گردید و گاه لغو می شد.
پس از انقلاب اسلامی در ایران و در دوره جمهوری اسلامی ایران نیز وضع کتابخانه های مدارس تغییر چندانی نیافت.
گرایش معلمان و مدیریت مدارس به اتمام سر فصل های درسی مندرج در درسنامه ها به عنوان توفیق در عملکرد آموزشی و دلایل متعدد دیگر سبب شد که کتابخانه آموزشگاهی هنوز هم نتواند جایی را در نظام آموزشی به خود اختصاص دهد.
طبق آخرین اطلاعات دفتر طرح و برنامه وزارت آموزش و پرورش برای 539و138 باب مدرسه در همه مقاطع با 809و134و17دانش آموز کلا 582و38 کتابخانه با 360و479و44 جلد کتاب وجود دارد.
البته توزیع کتابخانه ها و موجودی آنها در مقاطع مختلف تحصیلی متفاوت است هرچه از مقاطع بالا به مقاطع پایین تر تحصیلی حرکت کنیم وضع کتابخانه ها ناخوشایندتر است و همچنین کتابخانه های آموزشگاهی در استان های مختلف کشور یکسان نیست.
هدف وظایف کتابخانه آموزشگاهی
هدف کتابخانه آموزشگاهی پشتیبانی فعالیت های آموزشی مدرسه است.
هرگاه کتابخانه آموزشگاهی بر آن باشد که در خدمت اهداف آموزشی قرار گیرد باید به عنوان بخش اساسی در فعالیت های مدرسه شناخته شود و برنامه های درسی نیز باید به گونه ای طراحی گردد که کتابخانه نقش مرکزی ایفا کند. کتابخانه نیز به نوبه خود به گونه ای سازمان می یابد که معلمان بتوانند بر پشتیبانی کتابخانه در یادگیری فراگیران تکیه کنند.
وظایف کتابخانه آموزشگاهی
●شرکت در برنامه های آموزشی و تهیه منابعی که مواد درسی را تکمیل کند
●تهیه مجموعه ای از کتاب ها در زمینه های علوم و فنون مختلف
●همکاری با معلمان در ترغیب دانش آموزان به خواندن
●آشنا کردن دانش آموزان به کار کتابخانه و راهنمایی آنها در انتخاب کتاب
●همکاری نزدیک با کتابخانه های عمومی و آشنا کردن دانش آموزان با مجموعه و فعالیت آنها
●اجرای فعالیت های جنبی نظیر تشکیل جلسات قصه گویی،شعر خوانی و...
●ترغیب دانش آموزان به پژوهش
●ایجاد تجربه در دانش آموزان به منظور عادت به زندگی اجتماعی
اهمیت کتابخانه آموزشی
نقش کتابخانه های مدارسی نه به عنوان مکمل برنامه های آموزشی بلکه به عنوان ضرورتی اجتناب ناپذیر می باشد. دانش آموز در مدرسه می آموزد که بخواند ولی کتابخانه به او یاد
می دهد که چگونه بخواند و چگونه به نیازهای آموزشی،تربیتی و شخصی خود با استفاده از کتابخانه پاسخ گوید. در واقع با کمک کتابخانه مدرسه توان بهتر خواندن،بیشتر خواندن و برانگیختن ذوق مطالعه در کودکان و نوجوانان پایه گذاری می شود. بدین ترتیب کتابخانه مدرسه یکی از مهمترین ابزارهای پایه برای ایجاد عادت به مطالعه در کودکی و نوجوانی به شمار می رود و از ویژگی های آن در نظام پیشرفته آموزشی،پیوند دادن کلاس درسی و برنامه آموزشی با کتابخانه است.
اهمیت کتابخانه آموزشگاهی جدا از اهمیت آموزش و پرورش یک جامعه که نقش ساختاری در تمامی کشورها دارد نیست.
اهمیت کتابخانه های مدارس را می توان از دو دیدگاه مورد توجه قرار داد:
1)از لحاظ ضرورت های جامعه اطلاعاتی
2)از لحاظ الگوهای سواد اطلاعاتی
ضرورت های جامعه اطلاعاتی:
جهان در حال گذار از جامعه صنعتی به جامعه اطلاعاتی است و در این گذار قطعا نظام های آموزشی نیز ملزم به تغییر و تحول اند. برای آن که بتوان نیازهای آموزشی را متناسب با نیازهای جامعه اطلاعاتی همسو ساخت دو حرکت لازم است: یکی در سطح کلان با بازاندیشی و تجدید نظر در سیاست ها و هدف آموزشی و دیگری در سطح خرد با بازاندیشی و بازآفرینی فرایند یاددهی- یادگیری
محور اصلی در این گذار تاکید بر یادگیری ژرف و اثربخشی است.
در نظام آموزش سنتی معمولا دانش اصول و قواعد در کتاب نهفته است و معلم اشاعه دهنده آن از طریق تشکیل کلاس درس است به همین خاطر دانش آموز فردی فاقد خلاقیت و توان مدیریت اطلاعات و تولید دانش می شود اما در نظام آموزش جدید به دلیل دانش آموز محوری، کتابخانه آموزشگاهی نه مکمل برنامه آموزشی بلکه جزو برنامه آموزشی لحاظ می گردد.
الگوهای سواد اطلاعاتی
امروزه ارتقای سطح سواد ملی جزو یکی از مهمترین اهداف فرهنگی همه کشورهای دنیاست و همه کشورها درصدد افزایش تعداد باسوادان خود هستند.
اصطلاح سواد اشاره به مفهومی چند وجهی دارد و همچنین باید همه درجات توسعه را مد نظر قرار داد. طیف معنایی مفهوم سواد از بی سوادی مطلق یعنی وضعیتی که فرد نمی تواند بخواند و بنویسد این طیف ادامه می یابد تا مرحله ای که فرد بتواند توانایی ارتباط با منابع اطلاعاتی و جست و جو جمع آوری اطلاعات را بیاموزد.
از نظر کولتو ادامه طیف معنایی مفهوم سواد تا این مرحله الزامی است که جامعه اطلاعاتی بر ما تحمیل کرده است و از نظر این جامعه فردی باسواد تلقی می شود که بتواند اطلاعات مورد نیاز خود را مکان یابی و تحلیل کند و از آنها جهت حل مشکلات روزمره خود استفاده کند.
در مجموع افراد با سواد اطلاعاتی آموزش دیده اند که چگونه بیاموزند و نیاز اطلاعاتی خود را بشناسند.
کتابخانه های آموزشگاهی وظیفه دارند به دانش آموزان بیاموزند که چگونه بیاموزند.
ارتقای سواد اطلاعاتی در نوجوانان حائز اهمیت است به همین خاطر تمام عناصر آموزش در این راستا باید تلاش کنند. یکی از این عناصر کتابخانه است. منابع کتابخانه ای و استفاده از آنها برای پاسخ گویی به پرسش های دانش آموزان فرصت ارتقا سواد اطلاعاتی را فراهم
می آوردند. جست و جو در منابع کتابخانه ای به تقویت قدرت بازیابی اطلاعات مرتبط کمک می کند. برای تسهیل کار کتابدار در قادر ساختن دانش آموزان به دستیابی به اهداف خود سه مقوله وجود دارد: 1-ابزارهای کاوشی که دو بخش است. منابع اطلاعاتی و منابع اطلاع یابی که مورد اول شامل دایرة المعارف ها و اطلس ها و... می شود و مورد دوم شامل فهرست های کتابخانه ای و نشریات ادواری. 2-مسیرکاوش: این بخش نقطه آغاز را برای یافتن انواع خاص اطلاعات پیشنهاد می کند. 3-موضوع های نمونه: می تواند کاربرد نمایه ها یا هر یک از منابع دیگر را به طور مشخص برای دانش آموز مشخص کند.
کتابخانه مدرسه:آزمایشگاه/کارگاه
کتابخانه مدرسه در مسئولیت آموزش چگونگی تفکر موثر،روشن و خلاق به دانش آموز با مدرسه شریک است.
کتابخانه مدرسه آزمایشگاه دانش سازی و شکل گیری معرفت دانش آموز را ترغیب می کند تا در چارچوب نیازها،اهداف و سودمندی کارکردهای آن،اندیشیدن را تجربه کند.
در نظام های جدید آموزشی،آموزش فرد-محور،نگرش های یادگیری و روش های تدریس را نیز تحت تاثیر قرار داده است. این نوع آموزش سبب می شود دانش آموز معارت های اجتماعی و فرهنگی را طبق ویژگی های فردی خود کسب کند.
از آنجایی که کتابخانه مدرسه به نوعی آزمایشگاه فراگیری تعبیر شده دو رویکرد متفاوت
وجود دارد:
1.در رویکرد اول کتابخانه را آزمایشگاه می دانند و گاهی کلمه Laboratory را به جای Library استفاده می کنند و مواد این آزمایشگاه را شبکه های اینترنتی و نمایه نامه ها و... تشکیل